Hoe innovatief is een koekoeksklok?

‘Oubollig, lelijk, kitsch, uit de tijd, mijn oma heeft er eentje, zo’n ding wil ik echt niet in mijn huiskamer’: Allemaal dingen waarvan ik me kan voorstellen dat mensen ze zeggen over een koekoeksklok. Nu kent de koekoeksklok inderdaad een lange traditie want hij stamt vermoedelijk uit de 18e eeuw en tegelijkertijd heeft hij een roemrijke geschiedenis. Koekoeksklokken worden namelijk nog steeds goed verkocht en uit mijn eigen tijd als reisleidster herinner ik me dat met name Amerikanen elkaar stonden te verdringen bij de aanschaf ervan. Er moest en zou een koekoeksklok mee naar huis als aandenken aan hun rondreis door Europa.

En anders dan je misschien op eerste gezicht zou denken was en is de koekoeksklok in mijn ogen dan ook behoorlijk innovatief.

Hij was innovatief bij zijn ontstaan want het feit dat er een roepende koekoek tevoorschijn moest komen bij het slaan van de klok vroeg om een compleet nieuw mechanisme in het binnenwerk van de klok. Een voorloper daarvan, de mechanische koekoek, zie je hier afgebeeld.

Hij is het nog steeds omdat hij door de eeuwen heen zijn waarde heeft weten te behouden. Anno 2010 bestaan er immers koekoeksklokken in vele soorten en materialen. Sommige zijn nog steeds van hout, andere van metaal of fel gekleurde kunststof.  Ze worden gemaakt in de traditionele ateliers in Zuid-Duitsland of ontworpen door designers. In de meeste zit inderdaad een koekoek maar in andere net zo makkelijk een koe, een aap of een olifant. En ze hangen in kinderkamers, in een hippe kantoorruimte of net als vroeger boven de (design) eettafel of bank.

Uitvinden en heruitvinden

En de meest recente en in het oog springende variant die gisteren op designboom tegenkwam is er eentje om altijd bij je te hebben of liever gezegd om altijd om te hebben. Want hij past, zoals je hierboven zit, om je pols.

Aan de praktische draagbaarheid van deze koekoeksklok twijfel ik want ik denk niet dat zo’n horloge lang heel zou blijven als ik het zou dragen. Maar ik beschouw het feit dat iemand dit überhaupt bedenkt als veelzeggend.

Omdat het iets zegt over menselijk gedrag en dus over innovatie. Blijkbaar houden we ervan om bestaande dingen te verbeteren. Bijvoorbeeld door ze uit hun contekst te halen of door ze zo klein te maken dat we ze altijd bij ons kunnen hebben of door ze een andere kleur te geven cq ze te combineren met andere bestaande dingen. Dat zie ik mensen keer op keer doen, dat doe ik zelf wanneer ik concepten bedenk en dat gebeurt hier dus ook.

En daarmee geef ik meteen een tweede antwoord op de vraag ‘Hoe innovatief is een koekoeksklok?’. Want het is niet zozeer de klok zelf die innovatief is, het zijn de mensen die hem uitvonden en nog altijd heruitvinden.